Za tД… tarczД… nic nam nie zrobicie

System obrony rakietowej jest zmodyfikowanД… wersjД… reaganowskiej strategicznej inicjatywy obronnej (SDI), która walnie przyczyniЕ‚a siД™ do upadku ZwiД…zku Sowieckiego. Prezydent George H. W. Bush, ojciec obecnego lokatora BiaЕ‚ego Domu, sЕ‚usznie zarzuciЕ‚ prace nad SDI, bowiem cel zostaЕ‚ osiД…gniД™ty i po zimnej wojnie wkroczyliЕ›my w nowy krajobraz geostrategiczny.

Jednak dЕјin raz wypuszczony z butelki nie da siД™ Е‚atwo wepchnД…Д‡ do niej z powrotem. Kusi iluzjД… wszechmocy i… zysków. Tak, zysków, bo prace nad MD to potencjalnie najwiД™kszy interes w historii wyЕ›cigu zbrojeЕ„. Ta pokusa daЕ‚a o sobie znaД‡ juЕј w drugiej kadencji Billa Clintona, kiedy to zintensyfikowano badania i podjД™to pierwsze próby sprawdzajД…ce skutecznoЕ›Д‡ nowej wersji systemu obrony antyrakietowej. Clinton znalazЕ‚ siД™ wtedy pod ogromnД… presjД… kóЕ‚ polityczno-zbrojeniowych domagajД…cych siД™ decyzji o wdroЕјeniu systemu. Mimo tej presji Clinton postanowiЕ‚ podjД™cie ewentualnej decyzji w tej sprawie przekazaД‡ nastД™pcy. Ten dЕ‚ugo nie zwlekaЕ‚.

W trzy miesiД…ce po objД™ciu urzД™du, 1 maja 2001 r., w sЕ‚ynnym wystД…pieniu w National Defence University w Waszyngtonie prezydent George W. Bush ogЕ‚osiЕ‚, iЕј zamiarem jego administracji jest podjД™cie szeroko zakrojonych prac prowadzД…cych do zbudowania systemu o znacznie wiД™kszym zasiД™gu, bo nie tylko narodowego, ale globalnego. W tej wersji bД™dzie chodziД‡ o tarczД™ antyrakietowД… skЕ‚adajД…cД… siД™ z kilku zintegrowanych ze sobД… systemów, która zapewni obronД™ obejmujД…cД… nie tylko terytorium USA, lecz równieЕј ich wybranym sojusznikom oraz wojskom prowadzД…cym operacje w róЕјnych czД™Е›ciach Е›wiata

CaЕ‚y system bД™dД… tworzyД‡ obok operujД…cego z powietrza lasera rakiety wystrzeliwane z lД…du, z samolotów i okrД™tów, co zakЕ‚ada wspóЕ‚pracД™ urzД…dzeЕ„ dziaЕ‚ajД…cych w czterech przestrzeniach: lД…dowej, powietrznej, morskiej i kosmicznej. W ten sposób moЕјliwe bД™dzie przechwytywanie wrogich rakiet w dowolnej fazie lotu - od wystrzelenia po moment, kiedy znajdД… siД™ one w pobliЕјu terytorium USA. Szczególnie atrakcyjna z uwagi na ekspedycyjny charakter dziaЕ‚aЕ„ prowadzonych przez siЕ‚y zbrojne USA bД™dzie jego przenoЕ›na wersja przypominajД…ca przeciwrakietowy parasol rozpinany w dowolnym rejonie kuli ziemskiej. Budowa róЕјnych elementów tego systemu juЕј siД™ rozpoczД™Е‚a; niektóre z nich bД™dД… byД‡ moЕјe “dziaЕ‚aД‡” pod koniec tej dekady, natomiast caЕ‚oЕ›Д‡, swoisty “system systemów”, wraz z kosmicznym laserem moЕјe byД‡ do dyspozycji USA pod koniec lat 30.

PowaЕјnemu zaawansowaniu prac wdroЕјeniowych MD towarzyszyЕ‚o oficjalnie zadeklarowane w 2002 r. uczynienie doktryny uderzeЕ„ wyprzedzajД…cych czД™Е›ciД… narodowej strategii bezpieczeЕ„stwa USA. BudowД™ “tarczy” naleЕјy takЕјe widzieД‡ na tle szerszego programu intensywnych zbrojeЕ„ podjД™tych przez administracjД™ George’a W. Busha, w tym m.in. doskonalenia broni nuklearnej, co w praktyce moЕјe prowadziД‡ do obniЕјenia progu jej uЕјycia przez wojska USA. Oznacza to równieЕј odejЕ›cie przez Waszyngton od doktryny nuklearnego odstraszania, które jest uwaЕјane za skuteczny Е›rodek powstrzymujД…cy paЕ„stwa nuklearne od uЕјycia tej broni. Sukces programu oznaczaЕ‚by strategiczne “obezwЕ‚adnienie” reszty Е›wiata, Е‚Д…cznie z sojusznikami USA, których wЕ‚asny potencjaЕ‚ odstraszajД…cy (nuklearny) zostaЕ‚by równieЕј zneutralizowany.

W ocenie polityków i ekspertów spoza USA nie wszystko, co jest technicznie i finansowo moЕјliwe, jest wЕ‚aЕ›ciwe lub poЕјД…dane. Nie mogЕ‚o ulegaД‡ wД…tpliwoЕ›ci, Ејe niezaleЕјnie od tego, czy to bД™dzie system narodowy, czy sojuszniczy, niezaleЕјnie od jego konfiguracji i komponentów (”system systemów”) program obrony rakietowej tworzy nowe problemy dla bezpieczeЕ„stwa miД™dzynarodowego. WД…tpliwoЕ›ci dotyczД… tego, czy system potrafi dobrze oceniaД‡ zagroЕјenie i odpowiadaД‡ na nie, a takЕјe dotyczД… samego uzasadnienia jego tworzenia. MoЕјna siД™ zastanawiaД‡, czy ten gigantyczny system nie jest przypadkiem “kosmicznym mЕ‚otem na komary”, jeЕ›li wЕ‚aЕ›ciwie nie odpowiada naturze wspóЕ‚czesnych zagroЕјeЕ„ (takich jak 11 wrzeЕ›nia).

W ocenie wielu specjalistów groЕєne mogД… siД™ okazaД‡ konsekwencje budowy takiego systemu. Odrzucona zostaje zasada równowagi strategicznej, która byЕ‚a u podstaw ogólnej stabilnoЕ›ci miД™dzynarodowej; efektem bД™dzie globalna dominacja USA. Pojawia siД™ teЕј kwestia bezpieczeЕ„stwa absolutnego jedynego supermocarstwa, które moЕјe prowadziД‡ do poczucia bezkarnoЕ›ci (”cokolwiek zrobiД™, nikt nie bД™dzie w stanie mnie ukaraД‡”), czego dowiodЕ‚a w caЕ‚ej jaskrawoЕ›ci oparta na bЕ‚Д™dnych przesЕ‚ankach wojna przeciwko Irakowi.

Zideologizowana strategia Busha

Z analizy tego programu moЕјna wyprowadziД‡ przynajmniej cztery wnioski. Po pierwsze, budowa tarczy rakietowej nie jest odpowiedziД… na gЕ‚ówne zagroЕјenia dla bezpieczeЕ„stwa miД™dzynarodowego (w tym dla bezpieczeЕ„stwa USA). Stale rozwijane systemy zapobiegania rozprzestrzenianiu broni masowego raЕјenia, przede wszystkim nuklearnej, i Е›rodków jej przenoszenia wykluczajД… moЕјliwoЕ›Д‡ wejЕ›cia w jej posiadanie przez podmioty pozarzД…dowe lub paЕ„stwa budzД…ce niepokój. Ponadto nadal skuteczne pozostajД… wobec nich klasyczne metody odstraszania. RzД…dy na caЕ‚ym Е›wiecie wiedzД…, Ејe wszelka próba ataku przy uЕјyciu broni masowego raЕјenia na siЕ‚y zbrojne czy terytorium USA miaЕ‚aby charakter caЕ‚kowicie samobójczy. Tarcza rakietowa nie jest teЕј odpowiedziД… na akty terroru w postaci 11 wrzeЕ›nia, zamachów w Madrycie czy poЕ‚Д…czenia dziaЕ‚aЕ„ rebelianckich i terrorystycznych, które zostaЕ‚y rozpД™tane interwencjД… USA w Iraku. Poza tym program tarczy bД™dД…cej w istocie osЕ‚onД… dla amerykaЕ„skiego miecza bД™dzie nieuchronnie stymulowaЕ‚ wyЕ›cig zbrojeЕ„ w tych krajach, które bД™dД… siД™ obawiaД‡ tak druzgocД…cej przewagi strategicznej USA (zwЕ‚aszcza w Chinach).

Ponadto wiara w skutecznoЕ›Д‡ MD oraz uzyskiwane po drodze efekty w dziedzinie nowych rodzajów uzbrojenia bД™dД… tworzyД‡ nadmiar pewnoЕ›ci wЕ‚aЕ›ciciela systemu i zwiД™kszaД‡ jego skЕ‚onnoЕ›Д‡ do ofensywnego posЕ‚ugiwania siД™ siЕ‚Д… militarnД… (pokusa permanentnego interwencjonizmu). Jak napisaЕ‚ jeden z amerykaЕ„skich ekspertów, rzД…d Busha traktuje problemy jak wystajД…ce gwoЕєdzie; do ich rozwiД…zania wystarczy uЕјyД‡ mЕ‚otka… Bardziej niЕј odpowiedziД… na nowe zagroЕјenia program ten jest produktem osiД…gniД™tych przez AmerykД™ moЕјliwoЕ›ci technologiczno-finansowych, które Е›wietnie wpisujД… siД™ w mocno zideologizowanД… strategiД™ bezpieczeЕ„stwa rzД…du Busha. Ignoruje siД™ przy tym aspekty spoЕ‚eczne, kulturowe, dyplomatyczne, nie mówiД…c juЕј o prawnych. Iracki koszmar po szybkim zwyciД™stwie militarnym jest jednym z rezultatów takiego podejЕ›cia do bezpieczeЕ„stwa. W sumie projekt tarczy jest wyraЕєnym regresem (do czasów zimnej wojny) w myЕ›leniu o sprawach bezpieczeЕ„stwa miД™dzynarodowego.

Polska: nie milczmy o tarczy!

Jak siД™ majД… do tego interesy bezpieczeЕ„stwa Polski? MoЕјna Е›miaЕ‚o powiedzieД‡, Ејe nie mamy nic do zyskania na tym “interesie”. Nasze bezpieczeЕ„stwo nie wymaga udziaЕ‚u w tym systemie. CzЕ‚onkostwo w NATO i UE w obecnej i przewidywalnej sytuacji geostrategicznej w zupeЕ‚noЕ›ci wystarcza. Nie stoimy w obliczu zagroЕјeЕ„, które wymagaЕ‚yby zwalczania przy uЕјyciu tarczy. Przeciwnie, po zainstalowaniu na terytorium Polski jakichЕ› elementów MD (stacji radarowych czy wyrzutni pocisków) moЕјemy staД‡ siД™ celem uderzeЕ„ rakietowych ze strony paЕ„stw, przeciwko którym Amerykanie chcieliby prowadziД‡ operacje militarne pod osЕ‚onД… swojej tarczy. NaleЕјy dodaД‡ i to, Ејe nie mielibyЕ›my najmniejszego wpЕ‚ywu na sposób uЕјycia dyslokowanych w Polsce skЕ‚adników MD. Zarazem biorД…c udziaЕ‚ w tym systemie, przyЕ‚Д…czylibyЕ›my siД™ do anachronicznego politycznie i destabilizujД…cego strategicznie podejЕ›cia do zapewniania bezpieczeЕ„stwa miД™dzynarodowego.

Wielu naszych ekspertów i polityków mówi, Ејe przyЕ‚Д…czenie do MD ma sЕ‚uЕјyД‡ umocnieniu specjalnych wiД™zi z USA w sferze bezpieczeЕ„stwa. OtóЕј byЕ‚oby niedobrze, gdybyЕ›my uwaЕјali, Ејe na AmerykД™ moЕјemy liczyД‡ nie dlatego, Ејe jesteЕ›my jej lojalnym sojusznikiem w NATO i czЕ‚onkiem transatlantyckiej rodziny wolnych narodów, lecz jedynie wtedy, gdy staniemy siД™ jej bazД… militarnД… lub “niezatapialnym lotniskowcem” (sЕ‚owa jednego z polityków). ZwiД™kszenie w ostatnich 15 latach bezpieczeЕ„stwa Polski i caЕ‚ej Europy polega miД™dzy innymi na tym, Ејe moЕјemy pozostaД‡ bezpieczni jako ORP “OrzeЕ‚” i nie musimy siД™ stawaД‡ USS “Poland”. W tej sytuacji to nie Warszawa powinna zabiegaД‡ o rozmieszczenie na swoim terytorium elementów tarczy, lecz Waszyngton, a nasza ewentualna zgoda powinna byД‡ uzaleЕјniona od wyraЕєnych korzyЕ›ci z tego dla nas pЕ‚ynД…cych i wpЕ‚ywu na sposób uЕјycia polskiego komponentu tarczy.

W caЕ‚ej tej sprawie jest jeszcze jeden waЕјny aspekt - granic przejrzystoЕ›ci i kierunku lojalnoЕ›ci. W spoЕ‚eczeЕ„stwie demokratycznym musi byД‡ zachowana moЕјliwoЕ›Д‡ jego wpЕ‚ywu na sprawy najwaЕјniejsze, a kwestie bezpieczeЕ„stwa do takich naleЕјД…. Ten postulat nie jest populizmem. Populizm jest - jak wiadomo - najczД™Е›ciej reakcjД… na gЕ‚uchotД™ i autyzm zamykajД…cych siД™ w sobie tak zwanych elit politycznych, które za zbД™dnД… uwaЕјajД… rozmowД™ ze spoЕ‚eczeЕ„stwem o sprawach, które go dotyczД…. Tak traktowane spoЕ‚eczeЕ„stwo moЕјe istotnie staД‡ siД™ “ulicД…”.

Preferencje naszego sojusznika, aby tej sprawie nie nadawaД‡ rozgЕ‚osu, nie mogД… w tym kontekЕ›cie mieД‡ rozstrzygajД…cego znaczenia. Nasza lojalnoЕ›Д‡ naleЕјy siД™ przede wszystkim spoЕ‚eczeЕ„stwu, którego udziaЕ‚em mogД… staД‡ siД™ wysoce niepewne korzyЕ›ci i niewД…tpliwe ryzyko wiД…ЕјД…ce siД™ z udziaЕ‚em Polski w tym programie. Nowy rzД…d powinien skorzystaД‡ z szansy zmiany tego podejЕ›cia.

Prof. Roman KuЕєniar jest kierownikiem ZakЕ‚adu Studiów Strategicznych Uniwersytetu Warszawskiego, opublikowaЕ‚ ostatnio m.in. “PolitykД™ i siЕ‚Д™”, Warszawa, WN Scholar. Tekst ukazaЕ‚ siД™ w Gazecie Wyborczej