Powstanie i rozwój koncepcji budowy systemów obrony przeciwrakietowej jest zjawiskiem caЕ‚kowicie naturalnym. Tak jak najlepszД… ochronД… przed uderzeniem miecza byЕ‚o zasЕ‚oniД™cie siД™ tarczД…, tak i najprostszym sposobem ochrony przed atakiem rakietowym jest zniszczenie nadlatujД…cych pocisków, zanim osiД…gnД… one cel. Koncepcje te w najwiД™kszym stopniu rozwinД™Е‚y siД™ w USA. Pierwszym tego rodzaju programem, który jednak nie doczekaЕ‚ siД™ realizacji byЕ‚a Strategiczna Inicjatywa Obronna (SDI – Strategic Defense Initiative). Przez pewien okres czasu wydawaЕ‚o siД™, iЕј wobec zakoЕ„czenia Zimnej Wojny i rozpadu ZSRR koncepcje budowy tarczy antyrakietowej caЕ‚kowicie odejdД… do lamusa. Tak siД™ jednak nie staЕ‚o. WyraЕєnie ujawniЕ‚o siД™ zagroЕјenie ze strony tzw. paЕ„stw bandyckich, oczywiЕ›cie na znacznie mniejszД… skalД™. „Inaczej niЕј w czasie Zimnej Wojny, dziЕ› najwiД™ksze zagroЕјenie pochodzi nie ze strony tysiД™cy rakiet w rД™kach Sowietów, lecz od maЕ‚ej iloЕ›ci rakiet znajdujД…cych siД™ w nieodpowiedzialnych krajach, które majД… nuklearne aspiracje” – stwierdziЕ‚ prezydent George Bush w jednym ze swoich przemówieЕ„. Wydarzenia z 11 wrzeЕ›nia 2001 roku staЕ‚y siД™ nowym impulsem do rozwoju nowego programu – Narodowej Obrony Antyrakietowej (National Missile Defence – NMD).

Celem programu jest zbudowanie systemu obrony przeciwrakietowej, który ochroniЕ‚by Stany Zjednoczone przed ograniczonym atakiem rakietami balistycznymi (takimi jak np. uЕјyte przez Irak w Zatoce Perskiej rakiety typu Scud), przeprowadzonym przez wspomniane „paЕ„stwa bandyckie”. Jest to system tzw. II kategorii. Oznacza to, iЕј zakЕ‚ada on przechwycenie wrogich gЕ‚owic juЕј po ich oddzieleniu siД™ od rakiety noЕ›nej. Systemy I kategorii zakЕ‚adajД… zniszczenie rakiety noЕ›nej wkrótce po starcie (takim system jest np. ABL – bД™dzie o nim mowa dalej). W zaЕ‚oЕјeniu system NMD ma skЕ‚adaД‡ siД™ z piД™ciu elementów. Przyjrzyjmy siД™ im kolejno, a nastД™pnie spróbujmy przeЕ›ledziД‡ mechanizm ich wspólnego dziaЕ‚ania.

Zasadniczym elementem NMD sД… pociski przechwytujД…ce (Ground Based Interceptors – GBIs). Zadaniem pocisku jest zniszczenie wrogiej rakiety balistycznej w wyniku bezpoЕ›redniego uderzenia (hit-to-kill), co ma mieД‡ miejsce poza atmosferД… ziemskД…. Pocisk skЕ‚ada siД™ z dwóch zasadniczych elementów: silnika rakietowego na paliwo staЕ‚e i gЕ‚owicy przechwytujД…cej (Exoatmospheric Kill Vehicle – EKV). Naprowadzanie na cel odbywa siД™ za pomocД… wЕ‚asnych sensorów, jak i na podstawie informacji przekazywanych z ziemi. Program nie przewiduje uЕјycia gЕ‚owic nuklearnych do niszczenia wrogich pocisków balistycznych. Drugim elementem jest system ZarzД…dzania, Dowodzenia i Kontroli (Battle Management, Command and Control – BMC2). Jest to kluczowy element NMD, jako Ејe to wЕ‚aЕ›nie tu trafiajД… informacje o nadlatujД…cych pociskach, które nastД™pnie sД… przekazywane do wyrzutni pocisków przechwytujД…cych.

Aby moЕјliwe byЕ‚o przechwycenie wrogich rakiet konieczne jest zebranie dokЕ‚adnych informacji na ich temat (skД…d zostaЕ‚y wystrzelone, gdzie i z jakД… prД™dkoЕ›ciД… lecД…, itp.). Chodzi wiД™c o wykrycie i Е›ledzenie odpalonych pocisków oraz przekazywanie (w czasie rzeczywistym) informacji do wspomnianego wyЕјej BMC2. Do tego sЕ‚uЕјyД‡ majД… dwa typy radarów: UnowoczeЕ›nione Radary Wczesnego Ostrzegania (Upgraded Early Warning Radars – UEWRs) oraz radary pozwalajД…ce na dokЕ‚adne Е›ledzenie wrogich pocisków balistycznych (X-band / Ground Based Radars – XBR). Ostatnim elementem sД… satelity systemu wczesnego ostrzegania umieszczone na orbitach geostacjonarnych. Program NMD zakЕ‚ada rozmieszczenie satelitów nowego typu, dziaЕ‚ajД…cych w podczerwieni, które pozwolД… na dokЕ‚adniejsze wykrywanie odpaleЕ„ pocisków balistycznych (Space Based Infrared System – SBIRS).

PrzeЕ›ledЕєmy teraz mechanizm dziaЕ‚ania systemu NMD. „PaЕ„stwo bandyckie” odpala pocisk balistyczny, chcД…c zaatakowaД‡ terytorium USA. Wkrótce po odpaleniu, pocisk jest wykrywany przez satelity (SBIRS) oraz radary wczesnego ostrzegania (UEWR). NastД™pnie Е›ledzenie pocisku przejmujД… radary XBR, które dokЕ‚adnie namierzajД… zarówno wrogie gЕ‚owice jak i makiety, majД…ce zmyliД‡ pociski przechwytujД…ce. Informacje przekazywane sД… do centrum dowodzenia (BMC2). NastД™pnie zostajД… odpalone pociski przechwytujД…ce (GBI), które wykorzystujД…c wczeЕ›niej otrzymane informacje nakierowujД… siД™ na cel. UЕјywajД…c zarówno wЕ‚asnych sensorów, jak i informacji przekazywanych z ziemi pociski odróЕјniajД… gЕ‚owice bojowe od makiet. Pocisk przechwytujД…ce manewruje i ostatecznie uderza w nieprzyjacielskД… gЕ‚owicД™ powodujД…c jej zniszczenie. OczywiЕ›cie sytuacja znacznie komplikuje siД™, jeЕјeli mamy do czynienia z wiД™cej niЕј jednД… rakietД… balistycznД…, lub jeЕјeli przeciwnik uЕјywa pocisków wielogЕ‚owicowych.

Plan budowy zakЕ‚ada rozmieszczenie Е‚Д…cznie 250 pocisków przechwytujД…cych w dwóch bazach (po 125 w kaЕјdej). Jedna z baz ma znajdowaД‡ siД™ na Alasce, druga zaЕ› w Grand Forks na terenie stanu PóЕ‚nocna Dakota. Budowa caЕ‚ego systemu ma zostaД‡ zakoЕ„czona w latach 2010 – 2015.

Elementem uzupeЕ‚niajД…cym program NMD jest program budowy flotylli samolotów posiadajД…cych na pokЕ‚adzie lasery zdolne strД…caД‡ wrogie pociski balistyczne jeszcze w fazie lotu silnikowego rakiety noЕ›nej nad obszarem odpalenia (ABL – Airbone Laser). Lasery majД… byД‡ montowane na pokЕ‚adach zmodyfikowanych samolotów Boeing 747 – 400 (noszД…cych oznaczenie YAL – 1A). Pierwszy samolot z tej serii odbyЕ‚ swój pierwszy lot w grudniu 2004 roku z bazy Edwards w Kalifornii. AmerykaЕ„skie SiЕ‚y Powietrzne planujД… budowД™ siedmiu samolotów tego typu i ich wprowadzenie do sЕ‚uЕјby w 2008 roku (choД‡ i w tym przypadku naleЕјy spodziewaД‡ siД™ opóЕєnieЕ„ w realizacji programu). System jest jeszcze daleki od doskonaЕ‚oЕ›ci i wymaga dalszych badaЕ„.

Sprawa budowy tarczy antyrakietowej trafiЕ‚a na czoЕ‚ówki polskich gazet po ujawnieniu na poczД…tku listopada informacji o negocjacjach z rzД…dem amerykaЕ„skim na temat umieszczenia jednej z baz pocisków przechwytujД…cych (GBI) na terenie Polski. Premier Kazimierz Marcinkiewicz oЕ›wiadczyЕ‚, iЕј nie zapadЕ‚y jak dotД…d Ејadne decyzje w tej sprawie. Warto jednak przyjrzeД‡ siД™ ewentualnym konsekwencjom zainstalowania takiej bazy na terenie naszego kraju. Na pewno program budowy NMD nie jest wymierzony w RosjД™, gdyЕј obejmuje zbyt maЕ‚Д… liczbД™ pocisków przechwytujД…cych (a Rosja dysponuje kilkoma tysiД…cami gЕ‚owic nuklearnych). System NMD mógЕ‚by byД‡ przydatny do obrony przed atakiem ze strony takich paЕ„stw jak Korea PóЕ‚nocna, Iran czy Syria. Bez wД…tpienia budowa bazy pocisków przechwytujД…cych lub innych instalacji (np. radarów wczesnego ostrzegania) wzmocniЕ‚aby strategiczne partnerstwo Polski ze Stanami Zjednoczonymi, ale takie rozwiД…zanie niesie za soba takЕјe pewne zagroЕјenia. Z jednej strony jest to zagroЕјenie ze strony organizacji terrorystycznych (takich jak al – Kaida), z drugiej zaЕ› strony nasuwa siД™ pytanie, czy Polska sama nie stanie siД™ celem ataku nuklearnego? RozwiД…zaniem tego ostatniego problemu byЕ‚oby rozmieszczenie na terytorium Polski pocisków taktycznych typu THAAD (Theater High – Altitude Area Defense) i Patriot. Pierwszy z nich jest jeszcze w fazie testów i w zaЕ‚oЕјeniu ma zwalczaД‡ nieprzyjacielskie pociski na wysokoЕ›ci do 150 km, drugi zaЕ› wykazaЕ‚ siД™ duЕјД… skutecznoЕ›ciД… w czasie obu konfliktów w Zatoce Perskiej (obejmuje zwalczanie pocisków na wysokoЕ›ci do 25 km). Dodatkowym elementem wspierajД…cym byЕ‚by teЕј wspominany wczeЕ›niej system ABL. Co do zagroЕјenia terrorystycznego – zapewne USA zapewniЕ‚yby swojej bazie odpowiedniД… ochronД™. NaleЕјy stwierdziД‡, Ејe na budowie bazy w Polsce skorzystaЕ‚aby takЕјe i Polska gospodarka (spójrzmy chociaЕјby na korzyЕ›ci jakie odnoszД… Niemcy w zwiД…zku ze stacjonowaniem wojsk USA na ich terytorium).

Trudno w chwili obecnej czy i kiedy Polska stanie siД™ czД™Е›ciД… tarczy antyrakietowej i jakie bД™dzie to miaЕ‚o konsekwencje dla naszego kraju. Bez wД…tpienia wszelkie pochopne decyzje sД… tutaj bardzo niewskazane i mogД… przynieЕ›Д‡ wiД™cej szkody niЕј poЕјytku. NaleЕјy braД‡ teЕј pod uwagД™ stanowisko krajów UE oraz Rosji. Nie wiadomo czy i jak wpЕ‚ynД™Е‚oby na ich stanowisko objД™cie takЕјe obszarów tych paЕ„stw programem tarczy antyrakietowej i czy jest to wykonalne z technicznego punktu widzenia. Trudno wyobraziД‡ sobie zgodД™ Rosji na zlokalizowanie na jej terytorium jakichkolwiek instalacji amerykaЕ„skich, a i paЕ„stwa europejskie raczej nie sД… entuzjastycznie nastawione do programu NMD. USA nie zaniechajД… raczej programu budowy tarczy antyrakietowej, gdyЕј ani Iran ani Korea PóЕ‚nocna nie wykazujД… gotowoЕ›ci do rezygnacji z wЕ‚asnych programów nuklearnych. Z drugiej strony wielu ekspertów (takЕјe z krД™gów wojskowych w USA) zawraca uwagД™, Ејe budowa NMD to próba obrony przed zagroЕјeniem, które tak naprawdД™ nie istnieje i nie wiadomo czy kiedykolwiek bД™dziemy mieД‡ z nim do czynienia. Z pewnoЕ›ciД… sprawa ta bД™dzie nadal budziД‡ kontrowersje, i to nie tylko w USA.

Dariusz Materniak

http://www.psz.pl 

Na podstawie: www.fas.org